1. Giới Thiệu Chung
Rau má (Centella asiatica), tên Hán Việt là Tích Tuyết Thảo (積雪草), là loại rau ăn quen thuộc đồng thời cũng là vị thuốc quý trong Y học Cổ truyền. Thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), rau má mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam, đặc biệt ưa chỗ ẩm ướt.
Tính vị theo Y học Cổ truyền:
- Vị: Đắng, Ngọt
- Tính: Hàn (Mát)
- Quy kinh: Can, Tỳ, Thận
2. Thành Phần Hóa Học
- Triterpenoid saponin: Asiaticoside, Madecassoside (làm lành vết thương, chống sẹo)
- Flavonoid: Quercetin, kaempferol - chống oxy hóa
- Acid triterpenic: Asiatic acid, madecassic acid
- Vitamin: A, B, C, E
- Khoáng chất: Canxi, sắt, kali
3. Công Dụng Chữa Bệnh
3.1. Thanh Nhiệt Giải Độc (清熱解毒)
Rau má là vị thuốc mát tuyệt vời:
- Giải nhiệt cơ thể, hạ sốt
- Chữa mụn nhọt, nhọt đinh, viêm da
- Giảm rôm sảy, chàm sữa ở trẻ em
- Chữa lở ngứa, mề đay
- Giải độc gan, thải độc tố
3.2. Lợi Tiểu (利尿)
- Thông tiểu tiện, giảm rắt buốt khi đi tiểu
- Chữa nước tiểu đỏ, nóng
- Giảm phù nề, tích nước
- Hỗ trợ viêm đường tiết niệu
3.3. Cầm Máu (止血)
- Chữa chảy máu cam
- Giảm ho ra máu, thổ huyết
- Cầm máu vết thương ngoài da
3.4. Làm Lành Vết Thương
Rau má nổi tiếng trong làm đẹp da và điều trị sẹo:
- Kích thích tái tạo collagen
- Làm lành vết thương, vết bỏng
- Giảm sẹo lồi, sẹo phì đại
- Chống lão hóa da
4. Cách Dùng Phổ Biến
4.1. Nước Ép Rau Má Thanh Nhiệt
Nguyên liệu:
- Rau má tươi: 100g
- Đường hoặc mật ong: tùy khẩu vị
- Nước lạnh: 150-200ml
Cách làm:
- Rau má rửa sạch, ngâm nước muối loãng 10 phút
- Xay hoặc giã nát với nước
- Lọc lấy nước, thêm đường/mật ong
- Uống ngay sau khi làm
Liều dùng: 1 ly/ngày, uống vào buổi sáng hoặc chiều
Công dụng: Thanh nhiệt, giải độc, đẹp da, chữa mụn
4.2. Sinh Tố Rau Má Đậu Xanh
Rau má 50g + Đậu xanh nấu chín 100g + Sữa tươi 200ml + Đường. Xay nhuyễn, uống mát lạnh. Vừa ngon vừa bổ.
4.3. Đắp Ngoài Chữa Mụn Nhọt
Rau má tươi rửa sạch, giã nát, đắp lên chỗ mụn nhọt, sưng đau. Băng lại, thay 2-3 lần/ngày.
4.4. Sắc Uống
Rau má khô 30-40g sắc với 500ml nước còn 250ml, uống chia 2 lần trong ngày. Dùng liên tục để thanh nhiệt, hạ huyết áp.
4.5. Rau Má Ngâm Rượu (Làm Đẹp Da)
Rau má tươi 500g rửa sạch, phơi héo, ngâm rượu trắng 1 lít. Sau 15 ngày, uống 20ml mỗi sáng để đẹp da, chống lão hóa.
5. Chống Chỉ Định & Lưu Ý
Không nên dùng rau má trong các trường hợp:
- Người tỳ vị hư hàn: Lạnh bụng, đi ngoài phân lỏng
- Phụ nữ có thai: Rau má tính hàn, có thể ảnh hưởng thai
- Đang uống thuốc an thần: Rau má có thể gây buồn ngủ
Lưu ý:
- Không nên dùng quá liều gây buồn nôn, chóng mặt
- Nên chọn rau má mọc ở nơi sạch, không ô nhiễm
6. Nguồn Gốc và Tài Liệu Tham Khảo
Rau má mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam, ưa chỗ ẩm mát. Công dụng được ghi trong:
- "Nam Dược Thần Hiệu" - Tuệ Tĩnh
- "Dược điển Việt Nam" (DĐVN IV)
- "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam" - Đỗ Tất Lợi
- WHO Monographs - Centella asiatica
"Rau má là vị thuốc quý trong thanh nhiệt giải độc và làm đẹp da"
- Y học Cổ truyền Việt Nam
Nghiên cứu khoa học:
- Journal of Ethnopharmacology - "Centella for wound healing", 2018
- Phytotherapy Research - "Asiaticoside for scar treatment", 2019
- Evidence-Based Complementary Medicine - "Gotu kola benefits", 2020
