1. Giới Thiệu Chung
Ké đầu ngựa (Eclipta prostrata), tên Hán Việt là Hạn Liên Thảo (旱蓮草), còn gọi là Cỏ Mực do khi vò nát có nước chảy ra màu đen như mực. Thuộc họ Cúc (Asteraceae), cây mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam.
Tính vị theo Y học Cổ truyền:
- Vị: Ngọt, Chua
- Tính: Hàn (Mát)
- Quy kinh: Can, Thận
2. Thành Phần Hóa Học
- Wedelolactone: Hoạt chất chính, chống viêm, bảo vệ gan
- Demethylwedelolactone: Tác dụng tương tự
- Saponin triterpen: Eclalbasaponin
- Flavonoid: Chống oxy hóa
- Polypeptide: Kích thích mọc tóc
- Sắt, vitamin A, C
3. Công Dụng Chữa Bệnh
3.1. Lương Huyết, Chỉ Huyết (涼血止血)
Ké đầu ngựa là vị thuốc cầm máu tuyệt vời:
- Chữa chảy máu cam
- Cầm ho ra máu, thổ huyết
- Chữa tiểu ra máu (huyết niệu)
- Đại tiện ra máu (huyết tiện)
- Rong kinh, băng huyết ở phụ nữ
- Cầm máu vết thương ngoài da
3.2. Bổ Gan Thận (補肝腎)
- Chữa tóc bạc sớm
- Ngăn rụng tóc, kích thích mọc tóc
- Làm đen tóc (dùng lâu dài)
- Chữa hoa mắt, chóng mặt do can thận hư
- Tăng cường thị lực
3.3. Thanh Nhiệt, Giải Độc
- Hạ sốt
- Chữa viêm gan, vàng da
- Giảm mụn nhọt
4. Cách Dùng Phổ Biến
4.1. Cầm Máu Vết Thương (Dùng Ngoài)
Cách làm:
- Lá ké đầu ngựa tươi rửa sạch
- Nhai hoặc giã nát
- Đắp lên vết thương đang chảy máu
- Băng lại
Công dụng: Cầm máu nhanh, sát trùng vết thương
4.2. Hạ Sốt (Dùng Trong)
Nguyên liệu: Cỏ nhọ nồi tươi 50-100g
Cách làm:
- Rửa sạch, giã nát
- Thêm nước sôi để nguội, lọc lấy nước
- Uống nước, bã đắp lên trán/nách/bẹn
Công dụng: Hạ sốt nhanh, an toàn cho trẻ em
4.3. Chữa Chảy Máu Cam
Ké đầu ngựa tươi 30-50g sắc uống HOẶC giã vắt nước uống. Có thể nhét bông tẩm nước ké vào mũi.
4.4. Ngăn Tóc Bạc (Dùng Lâu Dài)
Bài thuốc nổi tiếng: Nhị Chí Hoàn (二至丸)
Thành phần:
- Hạn liên thảo (Ké đầu ngựa): Phần bằng
- Nữ trinh tử (Quả nữ trinh): Phần bằng
Cách làm: Phơi khô, tán bột, làm hoàn (viên) với mật ong
Cách dùng: 10-15g x 2 lần/ngày, uống liên tục 3-6 tháng
Công dụng: Bổ can thận, làm đen tóc, sáng mắt
4.5. Gội Đầu
Nấu nước ké đầu ngựa để gội đầu, giúp tóc đen, mượt, giảm rụng tóc.
5. Chống Chỉ Định & Lưu Ý
Không nên dùng ké đầu ngựa:
- Người tỳ vị hư hàn (lạnh bụng, tiêu chảy)
- Không có triệu chứng nóng trong (không nên dùng lâu)
6. Nguồn Gốc và Tài Liệu Tham Khảo
Ké đầu ngựa mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam. Công dụng được ghi trong:
- "Tuệ Tĩnh Toàn Tập"
- "Bản Thảo Cương Mục": "Hạn liên thảo, chỉ huyết, bổ thận, ích can"
- "Dược điển Việt Nam"
"Hạn liên thảo cùng Nữ trinh tử, bổ can thận, ích tinh huyết, hắc tóc ô tu"
- Y học Cổ truyền
Nghiên cứu khoa học:
- Journal of Ethnopharmacology - "Eclipta prostrata hepatoprotective", 2018
- Phytomedicine - "Wedelolactone for hair growth", 2019
